Overzicht van bevroren activa in de Europese Unie

De Europese Unie heeft in totaal honderden miljarden dollars aan activa bevroren van minimaal 31 landen. Aan het begin van vrijdag kwamen de leiders van de EU overeen dat de bevroren Russische activa niet zouden worden gebruikt om de verdediging van Oekraïne te financieren tijdens het lopende conflict met Rusland.

In plaats daarvan zal een bedrag van 90 miljard euro (106 miljard dollar) worden geleend via een renteloze lening die wordt verstrekt door 23 van de 27 EU-lidstaten. Hongarije, Slowakije en Tsjechië kregen een uitzondering om te voorkomen dat het akkoord zou worden geblokkeerd na maandenlange discussies en zenuwslopende deliberaties op donderdagavond.

Toekomstige financiële steun aan Oekraïne

Het wordt geschat dat Oekraïne de komende twee jaar nog eens 136 miljard euro (159 miljard dollar) nodig zal hebben om bankroet te voorkomen, mogelijk al vanaf april. Dit heeft geleid tot het voorstel van de Europese Commissie om gebruik te maken van enkele van de bevroren activa van de Russische centrale bank die in het bezit van de EU zijn.

De Belgische premier Bart De Wever weigerde dit te ondertekenen zonder duidelijke garanties dat België, waar de meeste Russische activa onder beheer staan, beschermd zou blijven tegen mogelijke Russische juridische tegenmaatregelen. België schatte dat het miljarden euro zou kunnen verschuldigd zijn indien Moskou succesvol een rechtszaak aanspant tegen Euroclear – een infrastructuur voor de financiële markt in de eurozone waar de fondsen worden beheerd.

Ook Hongarije en Slowakije uitten stevige tegenstand tegen het plan. De Hongaarse premier Viktor Orbán noemde het plan een “dode hoek”.

Russische uitspraken over het gebruik van bevroren activa

De Russische president Vladimir Poetin heeft verklaard dat het gebruik van bevroren activa om Oekraïne te financieren gelijk zou staan aan diefstal.

Werking van het plan voor gebruik van Russische activa

Volgens het voorstel zou de EU lenen van Euroclear, het Belgisch gevestigde clearinghuis dat meer dan 40 biljoen euro (47 biljoen dollar) aan activa beheert, om Oekraïne aanvankelijk 90 miljard euro (106 miljard dollar) te lenen. Dit bedrag zou ongeveer twee derde van de financieringsbehoefte van Oekraïne tot 2027 dekken.

Het terugbetalen van de lening zou enkel nodig zijn indien Rusland akkoord zou gaan met het betalen van herstelvergoedingen voor de oorlog. Volgens het Europees Parlement worden de kosten van de wederopbouw na de oorlog geschat op ongeveer 524 miljard dollar.

Land(en) met bevroren Russische activa

• België: 180 miljard euro (210 miljard dollar)
• Japan: 28 miljard euro (32,8 miljard dollar)
• Verenigd Koninkrijk: 27 miljard euro (31,6 miljard dollar)
• Frankrijk: 19 miljard euro (22,3 miljard dollar)
• Canada: 15,1 miljard euro (17,7 miljard dollar)
• Luxemburg: 10 miljard euro (11,7 miljard dollar)
• Switzerland: 6,2 miljard euro (7,3 miljard dollar)
• Verenigde Staten: 4,3 miljard euro (5 miljard dollar)

De oppositionele landen binnen de EU

Naast België waren ook verschillende andere EU-lidstaten tegen het plan. België uitte zorgen dat het gebruik van de bevroren activa zonder sterke EU-garanties “fundamenteel onjuist” zou zijn. Ze waarschuwden dat Moskou mogelijk zou kunnen retaliëren door te reageren met juridische acties, zoals het aanklagen van Euroclear in Rusland. Tevens noemde de Hongaarse premier Viktor Orbán het voorstel “stom” en stelde dat het aanboren van Russische activa de conflict in Oekraïne verder kan doen escaleren.

Orbán zei tegen journalisten: “Er zijn twee landen die in oorlog zijn — het is niet de Europese Unie, maar Rusland en Oekraïne. En de EU wil het geld afpakken van één van de strijdende partijen en dat geven aan de andere. Dat leidt tot uitbreiding van de oorlog. De Belgische premier heeft gelijk: dat moeten we niet doen,” aldus Orbán.

Andere landen met bevroren activa door Europa

Hoewel Rusland de meest opvallende niet-Europese staat is met aanzienlijke bevroren activa in Europa, zijn er meerdere andere landen buiten Europa die onder EU-sancties vallen. Rusland’s situatie is uniek omdat de EU haar reserves van de centrale bank heeft bevroren, terwijl bij andere landen voornamelijk de activa van overheidsfunctionarissen, oligarchen of specifieke staatsbedrijven zijn bevroren. Volgens het sanctie-tracker van de Europese Commissie heeft de EU activa bevroren en wordt de toegang tot fondsen verboden in ten minste 31 landen. Veel van deze maatregelen worden opgelegd door de Verenigde Naties en vervolgens uitgevoerd door de EU, zoals bij Venezuela.

Specifieke voorbeelden van bevroren activa

• In 2017 bevroor de EU activa van Venezolaanse entiteiten en personen vanwege afwijkingen in democratische processen en mensenrechtenschendingen onder president Nicolás Maduro. Deze maatregel is recent verlengd tot januari 2027.
• In 2013 besliste de Europese Raad om Syrië onder beperkende maatregelen te plaatsen, inclusief bevriezing van activa en financiële restricties, als protest tegen mensenrechtenschendingen onder Bashar al-Assad. In 2014 werden deze maatregelen uitgebreid om ook steun aan het regime en chemische wapensupport te treffen.
• Na de val van de Syrische regering in december 2024 werd sommige van deze maatregelen tijdelijk opgeschort om de politieke overgang te faciliteren, maar de EU blijft de bevriezing van de regimes en de drugsindustrie in stand houden.

Bevroren activa door het VK en de VS

Volgens de Britse ‘Office of Financial Sanctions Implementation’ (OFSI) heeft het Verenigd Koninkrijk de activa van personen en entiteiten uit 22 landen bevroren. De meeste van deze landen komen overeen met de sancties door de EU.

De Verenigde Staten bevriezen meestal activa via de lijst van ‘Specially Designated Nationals’ (SDN). Het taxatiebureau van de Amerikaanse schatkist, OFAC, heeft bijna alle activa van de regeringen van vier landen volledig bevroren: Cuba, Iran, Noord-Korea en Rusland. In juni vorig jaar ondertekende de Amerikaanse president Donald Trump een uitvoeringsbevel dat de sancties tegen Syrië ophief. Daarnaast zijn er landgerichte sancties opgelegd aan tientallen andere landen.