Het debat over het gebruik van bevroren Russische activa

Gedurende de Europese top in Brussel staat de vraag centraal of de EU approximately 246 miljard dollar aan bevroren Russische centrale bankactiva kan inzetten. De leiders moeten beslissen over een voorstel dat controversieel is, namelijk om bijna een kwart biljoen dollar aan Russische middelen te gebruiken ter ondersteuning van de oorlogsinspanningen van Oekraïne tegen Rusland. Dit voorstel verdeelt de lidstaten, die elk verschillende standpunten innemen over de haalbaarheid en legaliteit ervan.

Context en belang van het voorstel

De kern van het voorstel is dat de EU ongeveer 210 miljard euro (equivalent aan $246 miljard) aan bevroren Russische activa, die zich binnen de EU bevinden, als onderpand kan gebruiken voor een lening aan Kiev. Deze lening, die over twee jaar moet worden terugbetaald, zou gebaseerd zijn op de verwachte oorlogssancties die Moskou uiteindelijk zou moeten betalen, hoewel de Russische regering dit afwijst. Dit komt in een periode waarin de Amerikaanse steun aan Oekraïne afneemt onder het presidentschap van Donald Trump, terwijl de nationale budgetten van de EU al onder druk staan.

Risico’s en risico-inschattingen

Zonder aanvullende financiering van de EU bestaat het risico dat Oekraïne tegen april volgend jaar financieel niet meer in staat is. Europese functionarissen vrezen dat dit kan leiden tot militaire nederlagen en het versterken van de Russische invloed op het continent. Daarnaast wordt er gevreesd voor een uitbreiding van het conflict naar andere delen van Europa. De Oekraïense president, Volodymyr Zelenskyy, waarschuwde dat het niet financieren van Kyiv het risico op verdere oorlogen op Europees grondgebied vergroot en Moskou zou kunnen stimuleren tot meer agressie.

Alternatieven en politieke onderhandeling

De Europese Commissie heeft ondertussen een alternatief plan gepresenteerd waarbij de EU zelf de benodigde fondsen zou genereren om aan Oekraïne te lenen. Dit voorstel ligt momenteel stil vanwege de oppositie van onder meer de Hongaarse premier Viktor Orbán, die waarschijnlijk tegen stemt. Omdat het besluit unanimiteit vereist van alle 27 lidstaten, vormen de meningsverschillen een belangrijke belemmering.

Analyse en politieke standpunten

Volgens analyse blijft het gebruik van bevroren Russische activa de enige praktische optie om de oorlogsinspanningen in Oekraïne te ondersteunen, al uiten Duitse leiders hun twijfel. Friedrich Merz, de Duitse bondskanselier, gaf aan dat de kans op een akkoord ongeveer fifty-fifty is. Historisch gezien zou zo’n drastische stap uniek zijn; zelfs tijdens de Tweede Wereldoorlog werden geen Russische staatsactiva gevorderd.

Belgische positie en juridische risico’s

De Belgische premier, Bart De Wever, uitte donderdag zorgen over de juridische en financiële risico’s van het plan. Hij had eerder bezwaar gemaakt uit vrees dat België mogelijk Rusland zou moeten compenseren indien de juridische procedures later uitwijzen dat het gebruik van de bevroren activa illegaal is. België eist bindende toezeggingen van andere EU-lidstaten over het dekken van alle mogelijke aansprakelijkheden en wil dat activa buiten België ook worden gebruikt.

De grootste hoeveelheid bevroren Russische activa, circa 185 miljard dollar, bevindt zich bij Euroclear, een financieel dienstverleningsbedrijf in Brussel. Terwijl landen als Duitsland en Nederland zich bereid hebben verklaard het lening te ondersteunen, blijven andere zoals Italië en Bulgarije terughoudend. Hoewel het plan slechts een gekwalificeerde meerderheid vereist, wordt de steun van België als doorslaggevend beschouwd. Een negatieve stemming uit België zou de politieke verhoudingen binnen de EU aanzienlijk bemoeilijken.

Reactie van Rusland en de juridische spanningen

De Russische centrale bank kondigde donderdag aan dat ze Europa zou aanklagen in Russische rechtssystemen als de activa worden gebruikt voor Oekraïne. Chris Weafer, CEO van Macro-Advisory, interpreteerde deze stap als het begin van een financiële oorlog tussen Rusland en de EU. Rusland heeft al juridische procedures aangespannen tegen Euroclear en andere Europese financiële instellingen, wat de hervatting van de plannen bemoeilijkt. Weafer stelde dat zonder de steun van België de EU waarschijnlijk zou terugdeinzen en dat vele lidstaten niet meer in staat of bereid zijn direct Oekraïne te blijven financieren.

Hoe de oorlog zich ontwikkelt in Oekraïne en Rusland

In Oekraïne worden verschillende regio’s getroffen door Russische aanvallen, waarbij tientallen burgers gewond of gedood worden. In Kryvyi Rih, Zaporië, Tsjerkasy en Odesa vonden aanvallen plaats. In Rusland werden drie personen gedood, onder wie twee bemanningsleden van een vrachtschip, bij drone-aanvallen op de haven van Rostov-aan-Don en de nabijgelegen stad Bataysk. Russische troepen beschoten Oekraïense regio’s, waaronder Donetsk, waar drie inwoners omkwamen, en vernietigden elektriciteitsvoorzieningen in meerdere regio’s, wat de stroomvoorziening voor ongeveer 180.000 mensen onderbrak. Daarnaast raakten in de bezette regio Kherson acht personen gewond, onder wie een 72-jarige vrouw.

Intussen blijven gevechten zalen en luchtaanvallen voortduren, vooral in het oosten van Oekraïne, rondom Kupiansk, Lyman en Slovjansk. Oekraïne claimde 330 drone-aanvallen af te weren, terwijl Rusland aangaf dat hun luchtafweer 47 Oekraïense drones had onderschept tijdens de nachtelijke crisismomenten.