De recente uitspraken van Trump en de diplomatieke protesten

De Amerikaanse president Donald Trump heeft verklaard dat Groenland van strategisch belang is voor de nationale veiligheid van de Verenigde Staten. Nadat hij Louisiana-gouverneur Jeff Landry had benoemd tot speciale gezant voor het Deense eiland in de Arctische regio, kleurden de reacties internationaal. Denemarken uitte directe protesten over de soevereiniteit en het politieke beleid van de VS ten opzichte van Groenland.

“We hebben Groenland nodig voor onze nationale veiligheid, niet voor mineralen,” verklaarde Trump op maandag tijdens een persmoment op zijn huis Mar-a-Lago in Florida. Daarnaast gaf hij aan dat Landry de leiding zou nemen “in de aanpak”.

Landry’s rol en de reactie van Denemarken en Groenland

Landry gaf aan dat hij Groenland wil integreren in de Amerikaanse vlag, een uitspraak die de zorgen binnen Denemarken en Groenland verder aanwakkerde. Het benoemen van de gouverneur van Louisiana als speciale gezant werd door de Deense en Groenlandse leiders scherp afgewezen. In gezamenlijke verklaringen verklaarden zij dat “je geen ander land kunt annexeren, ook niet met het argument van internationale veiligheid” en benadrukten dat “Groenlanders eigenaar zijn van Groenland, en de VS het niet mogen overnemen”.

Sinds Trumps terugkeer in het Witte Huis in januari, heeft hij herhaaldelijk zijn interesse in het mineralenrijke eiland benadrukt. Denemarken en andere Europese landen verzetten zich echter stelselmatig tegen deze plannen, waarbij ze het belang van soevereiniteit en territoriale integriteit onderstrepen.

Waarom stelt Trump dat Groenland ‘essentieel’ is voor de Amerikaanse veiligheid?

De Amerikaanse president benadrukte dat het strategische belang van Groenland niet ligt in de natuurlijke hulpbronnen, maar in de geopolitieke ligging ervan. Volgens Trump kijken Rusland en China vaak langs de kustlijn van Groenland, waar de Verenigde Staten meerdere militaire locaties en sites voor mineralen en olie bezitten. Hij bracht ook naar voren dat met name de nabijheid tot Russische en Chinese schepen een risico vormt en dat de VS de regio wil gebruiken voor vroegtijdige waarschuwing, onder meer via radarsystemen.

Het belang van Groenland voor de VS is niet nieuw. Tijdens zijn eerste termijn (2017-2021) overwoog Trump opnieuw om het eiland te kopen, nadat een geplande bezoek in 2019 werd uitgesteld toen de Deense premier Frederiksen haar afkeer uitte over het idee. Hij heeft niet uitgesloten het gebruik van militaire kracht als middel om controle te verkrijgen, en gaf in maart aan dat de VS “alles zullen doen wat nodig is”.

De strategische ligging en de mineralenvoorraden

Groenland ligt ongeveer 2.900 km van New York, wat het dichterbij maakt dan de Deense hoofdstad Kopenhagen (3.500 km). Het autonome gebied telt ongeveer 57.000 inwoners en de hoofdstad Nuuk ligt strategisch tussen Noord-Amerika en Europa.

Trump’s benoeming van Landry als gezant aan Groenland markeert volgens analisten een poging tot invloedssstrategieën. De Deense reactie was scherp: “Iedereen, inclusief de VS, moet respect tonen voor de territoriale integriteit van het Koninkrijk Denemarken.”

Groenland bezit belangrijke mineralen zoals zeldzame aardmetalen, uranium, zink en mogelijk olie- en gasreserves. In 2009 kreeg Groenland meer autonomie, inclusief het recht op een referendum over onafhankelijkheid. Recentelijk werden Amerikaanse diplomaten en militaire vertegenwoordigers in Nuuk gespot, wat de spanningen verhoogde.

Internationale reacties op Trumps beleid en belang van de regio

De Europese Unie erkent de strategische waarde van de regio en benadrukt het belang van territoriale integriteit en soevereiniteit. President Macron van Frankrijk herbevestigde dat Groenland toebehoort aan de Groenlanders en dat Denemarken optreedt als de waarborg daarvan.

De Amerikaanse interesse in Groenland wordt vooral toegeschreven aan de geografische ligging, die cruciaal is voor de verdediging van de VS en haar internationale veiligheidsbelangen. Dit betreft onder meer de positie tussen Noord-Amerika en Europa, en de mogelijkheid om radars en militaire installaties te plaatsen ter observatie van Russische en Chinese scheepvaart.

De strategische en economische betekenis van Groenland

De regio is van belang voor de controle over scheepvaartroutes, de monitoring van onderzeeërs en het beschermen van bronnen. Groenland bevat ook de Pituffik Space Base, een belangrijke Amerikaanse militaire basis voor waarnemings- en raketwaarschuwingactiviteiten.

Hoewel Trump herhaalde claims ontkent dat de natuurlijke hulpbronnen de kern vormen van zijn belangstelling, bevatten de bodemschatten belangrijke mineralen essentieel voor moderne technologieën, zoals zeldzame aardmetalen die nodig zijn voor elektronica en schone energie, naast uranium en zink. Potentiële olie- en gasvoorraden worden ook onderzocht, maar de exploitatie is nu beperkt.

Andere landen en de geopolitieke concurrentie in het Arctische gebied

De opwarming van de aarde versnelt de toegang tot het Arctische gebied, waardoor meerdere landen hun invloed vergroten. China zet actief schepen in die zowel militaire als onderzoeksdoeleinden dienen, en Canada heeft recent een uitgebreid veiligheidsbeleid gepresenteerd dat de militaire aanwezigheid wil versterken.

Rusland heeft haar militaire aanwezigheid in de regio uitgebreid met raketsystemen en testen. President Poetin uitte eerder zijn vermoedens dat Trump serieus is over het innemen van Groenland en dat de VS haar inspanningen daarin voortzet. Poetin waarschuwde dat Rusland zorgvuldig de ontwikkelingen volgt en zijn militaire capaciteiten zal versterken.

Is het mogelijk dat de VS Groenland met geweld innemen?

Volgens analisten zou een invasie van Groenland door de VS de ondergang betekenen van de NAVO, waarbij Denemarken en de VS volledige leden zijn. Bij een dergelijke actie zou ook de persoonlijke ambitie van Trump voor een Nobelprijs onder druk komen te staan, omdat het ingrijpen in een soeverein land door militair geweld enorm tegen de internationale wetten zou ingaan.

Jacobsen, een professor aan het Royal Danish Defence College, gelooft niet dat de VS hiervoor zou kiezen. Hij benadrukt dat er nog steeds redelijke mensen binnen de juiste machtsposities zijn die een dergelijke ondenkbare stap zouden voorkomen. Volgens hem zal het waarschijnlijk niet gebeuren.