De mogelijke koerswijziging in Oekraïne

De president van Oekraïne, Volodymyr Zelenskyy, heeft aangekondigd dat Kyiv mogelijk zijn lange gekoesterde ambitie om toe te treden tot de NAVO wil opgeven. In ruil daarvoor zou Oekraïne willen verzekerd zijn van veiligheidsgaranties van de westerse landen. Deze boodschap kwam voorafgaand aan ontmoetingen met Amerikaanse gezanten en Europese bondgenoten in Berlijn.

Het voorstel en de reactie van Zelenskyy

Zelenskyy beschreef het voorstel op zondag als een concessie van Kyiv. Jarenlang had Oekraïne gestreden voor lidmaatschap van de NAVO, omdat dit werd gezien als de sterkste afschrikking tegen toekomstige Russische aanvallen. Volgens hem zouden de Verenigde Staten, Europese partners en andere bondgenoten in plaats daarvan legale veiligheidsgaranties kunnen bieden.

Details over de veiligheidsgaranties

De president zei dat sinds het begin Oekraïne ernaar streefde lid te worden van de NAVO, vanwege de daadwerkelijke veiligheidswaarborgen die dat met zich meebracht. Sommige partners uit de VS en Europa ondersteunden die richting echter niet. Oekraïne beschouwt de huidige voorstellen als een mogelijkheid om een toekomstige Russische invasie te voorkomen, mede door bilaterale veiligheidsgaranties met de VS, garanties vergelijkbaar met Artikel 5 van de NAVO en steun van Europese landen zoals Canada en Japan. Zelenskyy benadrukte dat deze garanties wettelijk bindend moeten zijn.

Gevolgen voor Oekraïne en de geopolitieke context

Deze verandering zou een significante koerswijziging betekenen voor Oekraïne. Het land had altijd gestreefd naar NAVO-lidmaatschap, terwijl Moskou de uitbreiding van het bondgenootschap als een bedreiging ziet. Hoewel de nieuwe aanpak aansluit bij de wapendoelen die Rusland uitspreekt, blijft Kyiv weigeren territorium af te staan. Zelenskyy zoekt een ‘eervolle’ vrede en duidelijke garanties dat Rusland geen nieuwe aanval zal inzetten, terwijl diplomaten zich verzamelen om te bespreken of dit conflict mogelijk het dodelijkste in Europa sinds de Tweede Wereldoorlog wordt. Tevens beschuldigde hij Moskou van het verlengen van de oorlog door voortdurende aanvallen op Oekraïense steden en infrastructuur.

Druk op het vredesproces en diplomatieke initiatieven

De gesprekken vinden plaats te midden van druk vanuit de Amerikaanse president Donald Trump om tot een oplossing te komen. Trump’s gezant Steve Witkoff en diens schoonzoon Jared Kushner arriveerden zondag in Berlijn om met Oekraïense en Europese vertegenwoordigers te praten. Het sturen van Witkoff, die eerder onderhandelingen leidde met Kyiv en Moskou, was een indicatie dat de Verenigde Staten ruimte zien voor vooruitgang.

Zelenskyy gaf aan dat Oekraïne, Europa en de VS een plan van twintig punten bekijken, dat mogelijk tot een staakt-het-vuren kan leiden. Toch stelde hij dat Kyiv geen directe gesprekken met Rusland voert. Volgens hem zou een wapenstilstand langs de huidige frontlinies redelijk kunnen zijn, ondanks dat Rusland blijft eisen dat Oekraïne delen van Donetsk en Luhansk moet afstaan die nog onder Kyiv’s controle staan.

Huidige stand van de conflicten en aanvallen

Ondanks diplomatieke pogingen blijven Russische aanvallen doorgaan, waarbij recent de elektriciteit in duizenden Oekraïners werd uitgeschakeld. Oekraïense functionarissen zeggen dat Moskou doelbewust het elektriciteitsnet aanvalt om burgers de winter door zonder warmte en water te laten zitten. Ook in de Zwarte Zee is de strijd intensiever geworden. Russische gewapende troepen richtten onlangs aanvallen op Oekraïense havens, waarbij Turkse schepen beschadigd werden, waaronder een schip met voedselvoorraden. Ook zette een aanval op Odessa olie-opslagen in brand, aldus vicepresident Oleksii Kuleba.

Zelenskyy bevestigde dat deze aanvallen “geen enkele militaire doelstelling” hadden. Turkse president Recep Tayyip Erdogan waarschuwde voor verdere escalatie en zei dat de Zwarte Zee geen confrontatiegebied moet worden. Hij riep op tot een beperkte wapenstilstand voor havens en energie-installaties, omdat Turkije de Bosporus controleert, een belangrijke doorgangsroute voor Oekraïense graanexporten en Russische olie.